Więzienie w Rawiczu w czasach stalinowskich

Ciężkie więzienie

W latach 1945–1964 więzienie nosiło nazwę Centralne Więzienie w Rawiczu — tak opisuje je inwentarz archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej, w którym zachowały się akta osobowe więźniów z tego okresu (Oddziałowe Archiwum IPN w Poznaniu)¹. Podczas okupacji niemieckiej był to Zuchthaus, czyli więzienie ciężkie; po wojnie władze komunistyczne więziły tu wielu działaczy podziemia niepodległościowego, w tym żołnierzy Armii Krajowej².

Młodociani więźniowie polityczni

Elwira J. Kryńska, badaczka konspiracji młodzieżowej, pisze, że młodych skazanych za działalność polityczną kierowano do ciężkich więzień w Rawiczu, Wronkach, Sztumie, Strzelcach Opolskich i Fordonie. Rawicz i Wronki były więzieniami o zaostrzonym rygorze — przenoszono do nich karnie m.in. więźniów z obozu dla młodocianych w Jaworznie³.

Liczba młodocianych więźniów politycznych w Polsce (za Krzysztofem Szwagrzykiem)³:

Bogumił Studziński w Rawiczu

Po wyroku z 19 kwietnia 1951 r. Studziński odbywał karę w Rawiczu^4,5. O pobycie w tym więzieniu opowiadają jego wspomnienia „W lochach socjalizmu”⁴.

Wyszedł w lutym 1955 r. — według biogramów zwolniony warunkowo „na mocy amnestii”^4,5. W 1955 r. amnestii jednak nie ogłoszono. Między amnestiami z 1947 i 1956 r. uchwalono jeszcze jedną — ustawą z 22 listopada 1952 r., która łagodziła m.in. kary więzienia powyżej trzech lat o jedną trzecią^6,7. Najpewniej to jej skutek zadziałał w 1955 r.; jak dokładnie ją zastosowano, pokażą akta sądowe w IPN⁸.

Inne świadectwa

W 1988 r., tym samym roku co „W lochach socjalizmu”, w drugim obiegu ukazały się wspomnienia Władysława Minkiewicza „Mokotów, Wronki, Rawicz. Wspomnienia 1939–1954”⁹. Od kwietnia do czerwca 1954 r. w Rawiczu był więziony także Władysław Bartoszewski¹⁰.

Więźniów politycznych zwolniono z Rawicza po amnestii z 27 kwietnia 1956 r.^2,7