Internowani 1981–1982: dzienniki i wspomnienia z ośrodków odosobnienia

W skrócie

• Pierwsze relacje z internowania ukazywały się jeszcze w stanie wojennym, poza cenzurą: „Internowanie” Tadeusza Mazowieckiego wydało w 1982 r. podziemne wydawnictwo Krąg¹.
• „Dziennik internowanego” Andrzeja Drzycimskiego i Adama Kinaszewskiego, podpisany wspólnym pseudonimem Jan Mur, ukazał się najpierw po angielsku (1984), a po polsku — w paryskim Instytucie Literackim (1985)^2,3.
• Ośrodek w Białołęce pokazują teka fotografii „Internowani: Białołęka '82” i książka „My, internowani…” z wykazem osób internowanych^4,5.
• W Białołęce od 13 grudnia 1981 r. do lipca 1982 r. był internowany także Bogumił Studziński^6,7.

Zestawienie obejmuje książki, które katalog Biblioteki Narodowej opisuje hasłami „Internowani” albo „Obóz dla internowanych Białołęka” i które dotyczą internowania w stanie wojennym 1981–1982. Kolejność według roku wydania. Opisy podają tytuł, wydawcę i objętość według katalogu BN; książek nie oceniamy.

1. Tadeusz Mazowiecki, „Internowanie” (1982)

Relacja z internowania, wydana jeszcze w czasie stanu wojennego przez podziemne wydawnictwo Krąg (Warszawa 1982, 33 strony)¹. Drugie wydanie ukazało się w 1983 r. w Londynie, w wydawnictwie Aneks⁸.

2. „Internowani: Białołęka '82” (1982)

Nie książka, tylko teka z 20 fotografiami z ośrodka dla internowanych w Białołęce, wydana przez „CDN” (Warszawa, według katalogu najpewniej 1982)⁴. W 1983 r. ukazała się też wersja krakowska, z 21 fotografiami⁹.

3. Jan Mur, „Dziennik internowanego” (1985)

Dziennik z okresu od grudnia 1981 do grudnia 1982 r. Według katalogu BN „Jan Mur” to wspólny pseudonim Andrzeja Drzycimskiego i Adama Kinaszewskiego. Po polsku książkę wydał Instytut Literacki w Paryżu (1985, 199 stron, „Biblioteka »Kultury«”, t. 405)³. Rok wcześniej ukazał się przekład angielski: „A prisoner of martial law: Poland 1981–1982”, w tłumaczeniu Lillian Vallee (San Diego: Harcourt Brace Jovanovich, 1984)².

4. Antoni Pawlak, „Książeczka wojskowa” (1991)

Według haseł katalogu BN — o obozach dla internowanych w Białołęce, Darłówku i Jaworzu oraz o zasadniczej służbie wojskowej. Wydała ją Spółka Wydawnicza Jopa (Kielce 1991, 198 stron)¹⁰.

5. Roman Górski, „Dziennik z internowania 1981–1982” (1991)

Pełny tytuł: „Dziennik z internowania 1981–1982: Krasnystaw — Włodawa — Kwidzyn”, czyli zapis z trzech kolejnych miejsc odosobnienia. Książka ukazała się w Bostonie (1991, 121 stron, z ilustracjami)¹¹.

6. Maria Sierotwińska-Rewicka, „Internowana czyli Pamiętnik podwójnie pisany” (2006)

Wspomnienia internowanej kobiety, napisane wspólnie: na stronie tytułowej podpisały się Muzia Sierotwińska-Rewicka i Berenika Rewicka-Ładysz. Wydało je Wydawnictwo Jagiellonia (Kraków 2006, 141 stron, z ilustracjami)¹².

7. „My, internowani… Białołęka 1981–1982” (2011)

Wielkoformatowa (34 cm) książka z ilustracjami o ośrodku w Białołęce; pomysł i redakcja: Wojciech Borowik. Zawiera wykaz osób internowanych. Wydało ją Stowarzyszenie Wolnego Słowa (Warszawa 2011, 123 strony)⁵. Drugie, poprawione wydanie: Warszawa 2016 (w katalogu BN rekord ma też rok 2017)¹³.

Bogumił Studziński w Białołęce

13 grudnia 1981 r. Bogumił Studziński został internowany w Ośrodku Odosobnienia w Warszawie-Białołęce; zwolniono go w lipcu 1982 r.^6,7 Miał wtedy za sobą stalinowskie więzienie z lat 50., które opisał we wspomnieniach „W lochach socjalizmu” — o internowaniu ta książka nie opowiada. 13 grudnia 2026 r. mija 45 lat od wprowadzenia stanu wojennego; rocznica jest w naszym kalendarzu rocznic.