Słowniczek: PRL na przykładzie jednego życia

Hasła nie są definicjami encyklopedycznymi. Każde mówi, co dany skrót albo pojęcie znaczyło w życiu jednego człowieka, i odsyła do źródeł oraz do artykułu, w którym piszemy o tym szerzej.

WiN — Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”

Organizacja konspiracyjna powstała 2 września 1945 r. Według biogramów IPN i Encyklopedii Solidarności Studziński wstąpił do niej w 1945 r. jako uczeń gimnazjum — nie miał jeszcze czternastu lat.

Źródła: Wikipedia: WiN; IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności · Więcej: Konspiracja młodzieżowa

Konspiracja młodzieżowa

Konspiracyjne organizacje młodzieży, głównie szkół średnich, po 1945 r. Według „Informatora” MSW, na który powołuje się E. J. Kryńska, wykryto ich 491, liczących ok. 6340 członków; najwięcej działało w latach 1949–1953, większość przetrwała najwyżej dwa lata. Studziński był zastępcą komendanta organizacji „Orzeł Biały” (w aktach IPN: „Biały Orzeł”) w powiecie radomskim.

Źródła: E. J. Kryńska (UwB); IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności; IPN Kr 010/6699; IPN Ki 013/1506 · Więcej: Konspiracja młodzieżowa

WUBP — Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego

Wojewódzka jednostka aparatu bezpieczeństwa. WUBP w Kielcach prowadził śledztwo w sprawie Studzińskiego; akta z lat 1950–1954 przechowuje IPN (sygn. IPN Ki 013/1506).

Źródło: IPN Ki 013/1506 · Więcej: Konspiracja młodzieżowa

WSR — Wojskowy Sąd Rejonowy

Sąd wojskowy. Sprawę Studzińskiego — cywila, byłego gimnazjalisty — rozpatrywał WSR w Kielcach: 19 kwietnia 1951 r., na sesji wyjazdowej w Radomiu, skazał 19-latka na 10 lat więzienia za przynależność do nielegalnej organizacji (art. 86 § 2 Kodeksu karnego Wojska Polskiego) i nielegalne przechowywanie broni (art. 4 § 1 dekretu z 13 czerwca 1946 r.).

Źródła: IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności; IPN Ki 8/1001 · Więcej: Konspiracja młodzieżowa

Centralne Więzienie w Rawiczu

Tak nazywało się więzienie w Rawiczu w latach 1945–1964. Po wojnie władze komunistyczne więziły tu wielu działaczy podziemia niepodległościowego; było więzieniem o zaostrzonym rygorze, do którego kierowano także młodocianych więźniów politycznych. Tu Studziński odbywał karę; wyszedł w lutym 1955 r.

Źródła: IPN Po 681/55; Wikipedia: Rawicz; E. J. Kryńska (UwB); IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności · Więcej: Więzienie w Rawiczu

Młodociani więźniowie polityczni

W grudniu 1951 r. w polskich więzieniach przebywało 2347 młodocianych więźniów politycznych, w styczniu 1954 r. — 1327 (dane K. Szwagrzyka za E. J. Kryńską). Kierowano ich m.in. do Rawicza, Wronek, Sztumu, Strzelec Opolskich i Fordonu.

Źródło: E. J. Kryńska (UwB) · Więcej: Więzienie w Rawiczu

Amnestie 1952 i 1956

Ustawa o amnestii z 22 listopada 1952 r. obniżała m.in. kary więzienia powyżej trzech lat o jedną trzecią — najpewniej to ona zadziałała, gdy Studziński wyszedł w lutym 1955 r. (biogramy piszą o zwolnieniu warunkowym „na mocy amnestii”, choć w 1955 r. amnestii nie ogłoszono). Po amnestii z 27 kwietnia 1956 r. zwolniono z Rawicza więźniów politycznych.

Źródła: Dz.U. 1952 nr 46 poz. 309; Wikipedia: amnestie; IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności; Wikipedia: Rawicz · Więcej: Więzienie w Rawiczu

SB — Służba Bezpieczeństwa

Komunistyczna Służba Bezpieczeństwa. Interesowała się Studzińskim od 1974 r., początkowo z powodu działalności w Klubie Inteligencji Katolickiej; był wielokrotnie zatrzymywany, w jego domu przeprowadzano rewizje, kilka razy zarekwirowano mu maszyny do pisania. Według historyczki IPN Cecylii Kuty „bezpieka nigdy go nie złamała”.

Źródła: IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności · Więcej: ROPCiO 1977

KOR — Komitet Obrony Robotników

Rozpoczął działalność apelem z 23 września 1976 r., po protestach robotniczych w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976 r. Studziński, wtedy radca prawny, od czerwca 1976 r. udzielał pomocy prawnej represjonowanym robotnikom, a od jesieni współpracował z Biurem Interwencyjnym Zofii i Zbigniewa Romaszewskich.

Źródła: Wikipedia: KOR; Encyklopedia Solidarności; IPN, Przystanek Historia · Więcej: ROPCiO 1977

ROPCiO — Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela

Ruch zainaugurowany 25 marca 1977 r. „Apelem do społeczeństwa polskiego”, podpisanym przez 18 osób — wśród nich Studzińskiego. Głównym pismem ruchu była „Opinia”; Studziński zasiadał w jej Radzie Konsultacyjnej i od jesieni 1978 r. kierował Biurem Pomocy Społecznej ROPCiO.

Źródła: IPN, Przystanek Historia; Encyklopedia Solidarności · Więcej: ROPCiO 1977

Drugi obieg

Tak nazywano w PRL niezależny ruch wydawniczy, który drukował książki i pisma bez zgody cenzury. Muzeum Wolnego Słowa prowadzi bibliografię książek wydanych w ten sposób w latach 1976–1989; jest w niej „W lochach socjalizmu”.

Źródło: Muzeum Wolnego Słowa · Więcej: Drugi obieg i „Kurs”

NSZZ „Solidarność”

W latach 1980–1981 należało do niej ok. 10 mln ludzi. Jesienią 1980 r. Studziński wszedł do Komisji Interwencji i Praworządności „Solidarności” Regionu Mazowsze.

Źródła: IPN; Encyklopedia Solidarności; IPN, Przystanek Historia · Więcej: ROPCiO 1977

Internowanie (13 grudnia 1981)

13 grudnia 1981 r., w dniu wprowadzenia stanu wojennego, Studziński został internowany. Jego rekord jest w bazie osób internowanych „Polskie miesiące”, którą prowadzi Instytut Pamięci Narodowej.

Źródła: Encyklopedia Solidarności; IPN, Przystanek Historia; IPN, baza internowanych · Więcej: ROPCiO 1977

Wydawnictwo „Kurs”

Podziemne wydawnictwo założone jesienią 1983 r. przez Stanisława Michalkiewicza i Mariana Miszalskiego. Wydało 40 numerów miesięcznika „Kurs” i książki — 26 tytułów według wykazu P. Sztąberka, 29 według Muzeum Wolnego Słowa. W 1988 r., rok po śmierci autora, wydało „W lochach socjalizmu”.

Źródła: P. Sztąberek; Wikipedia: S. Michalkiewicz; Muzeum Wolnego Słowa: „Kurs”; Biblioteka Narodowa; Muzeum Wolnego Słowa · Więcej: Drugi obieg i „Kurs”

Order Odrodzenia Polski

W 2006 r. Studziński został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Źródło: Monitor Polski · Więcej: Polski sukces

IPN — Instytut Pamięci Narodowej

Przechowuje akta śledztwa i sprawy sądowej Studzińskiego (sygn. IPN Ki 013/1506 oraz Ki 8/1001–1002) i opublikował jego biogram w serwisie Przystanek Historia.

Źródła: IPN Ki 013/1506; IPN Ki 8/1001; IPN, Przystanek Historia · Więcej: Konspiracja młodzieżowa

Ostatnia aktualizacja: 05.10.2026