Konspiracja młodzieżowa po 1945 roku

Skala zjawiska

Konspirację młodzieżową w powojennej Polsce znamy dziś głównie z akt aparatu bezpieczeństwa. Według „Informatora” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, na który powołuje się badaczka tego tematu Elwira J. Kryńska, wykryto 491 konspiracyjnych organizacji młodzieżowych, liczących łącznie około 6340 członków¹. Najwięcej z nich działało w latach 1949–1953, a większość przetrwała najwyżej dwa lata¹.

Uczeń w konspiracji

Bogumił Studziński urodził się 24 października 1931 r. w Kamieniu Dużym na ziemi radomskiej^2,3. Biogramy Instytutu Pamięci Narodowej i Encyklopedii Solidarności podają, że w 1945 r., jako uczeń gimnazjum, wstąpił do Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”^2,3. Zrzeszenie powstało 2 września 1945 r.⁴ — Studziński nie miał wtedy jeszcze czternastu lat.

Później był zastępcą komendanta młodzieżowej organizacji konspiracyjnej działającej w powiecie radomskim^2,3,5. Biogramy nazywają ją „Orzeł Biały”, opisy akt w inwentarzu IPN — „Biały Orzeł”^3,6. Podajemy obie formy, dopóki akta nie rozstrzygną, która jest właściwa.

Śledztwo i wyrok

Śledztwo prowadził Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Kielcach. Akta pochodzą z lat 1950–1954, dlatego za najbardziej prawdopodobny rok aresztowania uznajemy 1950⁶.

19 kwietnia 1951 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach, na sesji wyjazdowej w Radomiu, skazał go na 10 lat więzienia^2,3. Według opisu akt sądowych podstawą wyroku były dwa przepisy: art. 86 § 2 Kodeksu karnego Wojska Polskiego — przynależność do nielegalnej organizacji — oraz art. 4 § 1 dekretu z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa, czyli nielegalne przechowywanie broni⁷. Sprawę cywila, byłego gimnazjalisty, rozpatrywał sąd wojskowy⁷. Studziński miał 19 lat.

Młodzi w więzieniach

W grudniu 1951 r. w polskich więzieniach przebywało 2347 młodocianych więźniów politycznych¹. Młodych skazanych kierowano m.in. do ciężkich więzień w Rawiczu, Wronkach, Sztumie, Strzelcach Opolskich i Fordonie¹. Studziński karę odbywał w Rawiczu² — o tym więzieniu piszemy w osobnym tekście: Więzienie w Rawiczu.

Czego jeszcze nie wiemy

Nie znamy nazwisk współoskarżonych ani szczegółów działalności organizacji — opisy akt ich nie podają. Akta śledztwa i sprawy sądowej przechowuje Instytut Pamięci Narodowej (sygnatury IPN Ki 013/1506 oraz Ki 8/1001–1002)^6,7. Przygotowując nowe wydanie wspomnień, planujemy ich kwerendę; ustalenia opublikujemy na tej stronie.