ROPCiO w książkach: dokumenty, monografia i wspomnienia sygnatariusza

W skrócie

• Monografię ruchu, opartą na materiałach źródłowych, napisał Grzegorz Waligóra; wydał ją Instytut Pamięci Narodowej w 2006 r.¹.
• Dokumenty uczestników ROPCiO z lat 1977–1981 zebrano w tomie wydanym w 2005 r. w Krakowie².
• Myśl i programy opozycji lat 1976–1980, w tym ROPCiO i Komitetu Obrony Robotników, omawiają prace Łukasza Jasińskiego (2009) i Jakuba Kufla (2017)^3,4.
• Bogumił Studziński, jeden z 18 sygnatariuszy apelu z 25 marca 1977 r., zostawił wspomnienia — nie o ROPCiO, lecz o więzieniu w latach 50.^5,6.

Zestawienie obejmuje książki, które katalog Biblioteki Narodowej opisuje hasłem przedmiotowym „Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela”, a na początku — wspomnienia jednego z założycieli ROPCiO. Kolejność według roku wydania. Opisy streszczają dane i adnotacje katalogowe Biblioteki Narodowej; książek nie oceniamy. O samym ruchu piszemy w artykule „ROPCiO 1977”.

1. Bogumił Studziński, „W lochach socjalizmu” (1988)

Studziński był jednym z 18 sygnatariuszy „Apelu do społeczeństwa polskiego” z 25 marca 1977 r., którym ROPCiO rozpoczął działalność⁵. Jego książka nie opowiada jednak o ROPCiO, tylko o latach 50.: w 1951 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Kielcach skazał go na 10 lat więzienia, a karę odbywał w Rawiczu^7,8. Wspomnienia wydało podziemne Wydawnictwo „Kurs” w 1988 r., rok po śmierci autora: 130 stron⁶. Więcej o książce.

2. „Dokumenty uczestników Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela w Polsce 1977–1981” (2005)

Wydawnictwo źródłowe: dokumenty uczestników ruchu z lat 1977–1981, z aneksem. Wstęp i opracowanie: Grzegorz Waligóra; wprowadzenie: Tomasz Gąsowski. Tom wydały Księgarnia Akademicka i Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego (Kraków 2005, XX + 459 stron) jako 31. tom serii „Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego”².

3. Grzegorz Waligóra, „Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981” (2006)

Monografia ruchu oparta na materiałach źródłowych, przede wszystkim o środowisku warszawskim. Według adnotacji katalogowej opisuje formy działalności w kolejnych fazach rozwoju ruchu, sytuację wewnątrz niego, miejsca spotkań i działalność wydawniczą — głównie pismo „Opinia”, a krócej także „Gospodarza”, „Ucznia Polskiego”, „Drogę” i inne tytuły. Wydał ją Instytut Pamięci Narodowej (Warszawa 2006, 355 stron, seria „Monografie”, t. 29); na okładce tytuł brzmi „ROPCiO”. Książka ma bibliografię, indeks i streszczenie po angielsku¹.

Grzegorz Waligóra podpisał też hasło o ROPCiO w Encyklopedii Solidarności, na którym opiera się nasz artykuł o ruchu⁵.

4. Łukasz Jasiński, „Kwestie międzynarodowe w myśli opozycji demokratycznej w PRL 1976–1980” (2009)

Książka o tym, jak opozycja demokratyczna lat 1976–1980 myślała o sprawach międzynarodowych. Adnotacja katalogowa wymienia okoliczności powstania i działalność ugrupowań warszawskich: Komitetu Obrony Robotników, powołanego po wydarzeniach w Ursusie, ROPCiO i Konfederacji Polski Niepodległej. Wydało ją Europejskie Centrum Solidarności (Gdańsk 2009, 181 stron)³.

5. „Zanim powstała Solidarność” (2010)

Pełny tytuł: „Zanim powstała Solidarność. Opozycja przedsierpniowa: kalendarium, struktury, wydawnictwa”. Krótkie, 48-stronicowe kompendium warszawskiej opozycji sprzed sierpnia 1980 r.: kalendarium wydarzeń od października 1956 r., struktury — wśród nich ROPCiO, z datą powstania w marcu 1977 r. — oraz czasopisma i wydawnictwa, w tym „Opinia”. Wydało je Stowarzyszenie Wolnego Słowa (Warszawa 2010)⁹.

6. Jakub Kufel, „Między konfliktem a współdziałaniem” (2017)

Pełny tytuł: „Między konfliktem a współdziałaniem. Linie zróżnicowania programowego Komitetu Obrony Robotników i Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela w latach 1976–1980”. Jak wskazuje podtytuł — o tym, czym różniły się programy KOR i ROPCiO. Wydało ją Wydawnictwo Adam Marszałek (Toruń 2017, 259 stron)⁴.

Gdzie dalej

Krótkim wprowadzeniem jest hasło „Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela” w Encyklopedii Solidarności, z pełną listą 18 sygnatariuszy apelu⁵; streszczamy je w artykule „ROPCiO 1977”. 50. rocznica powstania ruchu przypada 25 marca 2027 r. — jest w naszym kalendarzu rocznic.