Radomski Czerwiec 1976 w książkach: relacje, dokumenty, monografie

W skrócie

• Od czerwca 1976 r. Bogumił Studziński, radca prawny, udzielał pomocy prawnej robotnikom represjonowanym po protestach w Radomiu i Ursusie^1,2.
• Pierwsze relacje i dokumenty wydała w 1981 r. „Solidarność” — w Radomiu antologię „Radomski czerwiec '76”, w Warszawie „doniesienie o przestępstwie” zebrane przez radomską komisję rehabilitacyjną^3,4.
• Radomska biblioteka publiczna wydaje bibliografię „Czerwiec '76”: pierwszy tom ukazał się w 1996 r., kolejne obejmują lata 2006–2021^5,6.
• Po angielsku: dwujęzyczny album „Zaczęło się w Radomiu = It started in Radom” (2019) i tom IPN „Cities of revolt in the Soviet Empire” (2026)^7,8.

Po protestach robotniczych w Radomiu i Ursusie w czerwcu 1976 r. apelem z 23 września 1976 r. rozpoczął działalność Komitet Obrony Robotników⁹. Zestawienie obejmuje książki o radomskim czerwcu z katalogu Biblioteki Narodowej: relacje i dokumenty wydane w 1981 r., druki z drugiego obiegu, wydania źródeł i monografie IPN, biografię, bibliografie i albumy. Kolejność według roku wydania. Opisy podają tytuł, wydawcę, objętość i hasła według katalogu BN; książek nie oceniamy. O pomocy dla robotników i o Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, który Studziński współtworzył w 1977 r., piszemy w tekście „ROPCiO 1977”.

1. „Radomski czerwiec '76” (1981)

Broszura (20 stron, z faksymiliami i fotografiami) wydana w Radomiu przez Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”. Katalog BN opisuje ją jako antologię pamiętników³.

2. „Czerwiec 1976. Cz. 1, Radom: doniesienie o przestępstwie” (1981)

Materiał zebrała i opracowała Komisja Rehabilitacyjna „Czerwiec 1976”, powołana przy NSZZ „Solidarność” Ziemia Radomska. Wydało go Wydawnictwo Związkowe „Mazowsza” (Warszawa 1981, 201 stron); katalog BN opisuje książkę jako wydawnictwo źródłowe⁴. Wydanie drugie, poprawione i uzupełnione, przygotował do druku Wiesław M. Mizerski (Lublin: Norbertinum, 1991, 230 stron, z faksymiliami i fotografiami)¹⁰.

3. „Płonie komitet” (1982)

Pełny tytuł: „Płonie komitet: (grudzień 1970 – czerwiec 1976)”. Wydał ją paryski Instytut Literacki w serii „Biblioteka »Kultury«” (1982, 198 stron) pod pseudonimem Marek Tarniewski; autorem był Jakub Karpiński¹¹. W kraju ukazały się kolejne wydania, m.in. w Łodzi w 1986 r., nakładem „Solidarności Walczącej”¹². Autor był według kartoteki BN pisarzem, socjologiem i historykiem, od 1978 r. na emigracji¹³.

4. Ursyn Radomski, „Czerwiec 1976: protest i propaganda” (1984)

Wydało ją warszawskie wydawnictwo Maraton (1984, 45 stron); katalog BN opisuje ją jako wydawnictwo nielegalne¹⁴.

5. Mirosław Chojecki, „Czerwiec 1976 w Radomiu” (1984)

Tekst wydany razem z „Noblem dla Lecha Wałęsy” w jednej broszurze (Warszawa: Głos Wolny, 1984, 16 stron)¹⁵.

6. Krzysztof Dubiński, „Rewolta radomska” (1991)

Pełny tytuł: „Rewolta radomska: czerwiec 76”. Wydało ją wydawnictwo Magad w serii „Czarne Plamy PRL” (Warszawa 1991, 16 stron, z fotografiami)¹⁶.

7. Maria Kaczmarska i Ewa Ukleja, „Czerwiec '76: bibliografia” (1996)

Bibliografia wydana przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Radomiu (1996, 48 stron)⁵. Kolejne tomy wydała Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa A. i Andrzeja S. Załuskich w Radomiu: za lata 2006–2011 (2011), 2011–2015 (2016) i 2016–2021 (2022)^17,18,6.

8. Tadeusz Andrzej Janusz, „Ks. Roman Kotlarz – męczennik robotniczego protestu »Czerwiec '76«” (1996)

Wydało ją Wydawnictwo Diecezjalne w Sandomierzu (1996, 111 stron i 8 stron tablic, z fotografiami); katalog BN opisuje ją jako biografię, z hasłem geograficznym Radom¹⁹.

9. „Czerwiec 1976 w materiałach archiwalnych” (2001)

Wybór dokumentów ze wstępem i w opracowaniu Jerzego Eislera, wydany w serii „Dokumenty” Instytutu Pamięci Narodowej (t. 4; Warszawa: Volumen, 2001, 279 stron i 16 stron tablic)²⁰.

10. Paweł Sasanka, „Czerwiec 1976: geneza, przebieg, konsekwencje” (2006)

Monografia wydana przez Instytut Pamięci Narodowej w serii „Monografie” (t. 25; Warszawa 2006, 451 stron, z ilustracjami)²¹. W tym samym roku IPN wydał album źródeł „Czerwiec 1976: Radom, Ursus, Płock” Pawła Sasanki i Sławomira Stępnia²².

11. Arkadiusz Kubisiak i Grzegorz Kapla, „Ukarane miasto. Radom, Czerwiec '76” (2016)

Fotografie Arkadiusza Kubisiaka, teksty Grzegorza Kapli; wydanie autorskie (Radom 2016, 116 stron i 99 stron tablic, z kolorowymi ilustracjami, format 22 × 28 cm)²³.

12. „Zaczęło się w Radomiu, czerwiec '76” (2019)

Pełny tytuł: „Zaczęło się w Radomiu, czerwiec '76 = It started in Radom, June '76” — wydanie dwujęzyczne, polsko-angielskie. Część historyczną opracowali Aneta i Michał Musialik. Wydało je wydawnictwo Unitex (Bydgoszcz 2019, 103 strony, z fotografiami, faksymiliami i mapą)⁷.

13. „Czerwcowe kwiaty” (2022)

Pełny tytuł: „Czerwcowe kwiaty czyli (Nie)ciche bohaterki radomskiego czerwca '76”; autorki: Karolina Słowińska, Agnieszka Tokarska i Anna Wrochna. Wydała je radomska delegatura Instytutu Pamięci Narodowej (2022, 51 stron, z fotografiami); katalog BN opisuje książkę jako reportaż²⁴.

14. „Cities of revolt in the Soviet Empire” (2026)

Pełny tytuł: „Cities of revolt in the Soviet Empire: contexts of the June 1976 protests in Radom”, pod redakcją Arkadiusza Kutkowskiego i Sebastiana Piątkowskiego — tom po angielsku. Wydał go Instytut Pamięci Narodowej (Lublin — Warszawa 2026, 286 stron); katalog BN opisuje go jako pracę zbiorową i materiały konferencyjne⁸.

Gdzie dalej

Bogumił Studziński pochodził z ziemi radomskiej, a w 1951 r. skazano go na sesji wyjazdowej sądu wojskowego w Radomiu^2,1; książki o podziemiu w tym regionie w latach 1944–1956 zebraliśmy w zestawieniu „Podziemie na ziemi radomskiej i kieleckiej”. Książki o ROPCiO, które powstało w 1977 r., opisujemy w zestawieniu „ROPCiO w książkach”.